Opis książki:

Co właściwie uznajemy za „normalne”?

Gabor Maté zaczyna od prostego, ale niewygodnego pytania: jeśli przewlekły stres, problemy psychiczne, uzależnienia i choroby cywilizacyjne są tak powszechne, to czy rzeczywiście można uznawać współczesny sposób życia za zdrowy punkt odniesienia?

W „Micie normalności” wspólnie z synem Danielem Maté przygląda się temu, jak kultura zachodnia definiuje zdrowie, sukces, samodzielność i produktywność oraz jakie koszty może mieć życie w środowisku, które często stawia wymagania ponad biologicznymi i emocjonalnymi potrzebami człowieka.

Trauma nie zawsze wygląda jak jedno dramatyczne wydarzenie

Jednym z centralnych tematów książki jest trauma. Maté zwraca uwagę, że nie musi ona oznaczać wyłącznie katastrofy, przemocy czy jednorazowego wydarzenia granicznego.

Interesuje go również to, co dzieje się wtedy, gdy dziecko przez dłuższy czas musi dostosowywać się do stresu, emocjonalnej niedostępności otoczenia, braku bezpieczeństwa albo konieczności tłumienia własnych potrzeb.

W tej perspektywie trauma dotyczy nie tylko tego, co wydarzyło się człowiekowi, ale również sposobu, w jaki doświadczenia te wpłynęły na jego układ nerwowy, relacje i późniejsze strategie radzenia sobie.

Między potrzebą więzi a potrzebą bycia sobą

Maté wiele miejsca poświęca konfliktowi między przynależnością a autentycznością.

Dziecko potrzebuje więzi z opiekunami, dlatego może nauczyć się rezygnować z części własnych emocji, potrzeb czy reakcji, jeśli uzna je za zagrożenie dla relacji.

Autor pokazuje, jak takie przystosowanie może później wpływać na dorosłe życie: granice, relacje, sposób reagowania na stres, poczucie własnej wartości i zdolność rozpoznawania własnych potrzeb.

Ciało i psychika jako jeden system

„Mit normalności” rozwija temat obecny już we wcześniejszych książkach Maté: przekonanie, że zdrowia fizycznego i psychicznego nie warto analizować w całkowitym oderwaniu od siebie.

Autor przywołuje badania, historie pacjentów i własne doświadczenie kliniczne, aby pokazać możliwe powiązania między stresem, układem hormonalnym, odpornościowym i nerwowym oraz sposobem funkcjonowania psychiki.

Nie sprowadza przy tym wszystkich chorób do jednego źródła. Jego głównym argumentem jest raczej potrzeba patrzenia na człowieka szerzej, z uwzględnieniem biologii, psychiki, relacji i środowiska społecznego.

Dzieciństwo, rozwój i mechanizmy przystosowania

Maté pokazuje, że wiele zachowań uznawanych później za problematyczne mogło kiedyś pełnić funkcję ochronną.

Wycofanie, odcinanie się od emocji, nadmierna potrzeba kontroli czy kompulsywne zachowania mogą być sposobami radzenia sobie z przeciążeniem, lękiem albo brakiem bezpieczeństwa.

Taka perspektywa zmienia pytanie z „co jest z tobą nie tak?” na „co wydarzyło się w twoim życiu i jak nauczyłeś się sobie z tym radzić?”.

Uzależnienie jako próba radzenia sobie z bólem

To jeden z obszarów, z którymi Gabor Maté jest szczególnie kojarzony. Przez ponad dekadę pracował w Vancouver z osobami zmagającymi się z ciężkimi uzależnieniami i chorobami psychicznymi.

W „Micie normalności” wraca do swojej charakterystycznej perspektywy: zamiast pytać wyłącznie o substancję lub zachowanie, analizuje funkcję, jaką uzależnienie pełni w życiu człowieka.

W jego ujęciu może ono być próbą regulowania bólu, napięcia, samotności lub trudnych emocji.

Zdrowie jako coś więcej niż brak choroby

Autorzy krytycznie przyglądają się modelowi, w którym zdrowie sprowadza się przede wszystkim do diagnozy i leczenia objawów.

Maté proponuje szersze spojrzenie obejmujące relacje, poczucie bezpieczeństwa, kontakt z własnymi emocjami, sposób funkcjonowania w społeczeństwie i możliwość życia w zgodzie z własnymi potrzebami.

W tym sensie zdrowienie nie jest dla niego jedynie procesem medycznym, ale również stopniowym odzyskiwaniem kontaktu z sobą.

Toksyczna kultura i cena ciągłego dostosowania

Jedną z najbardziej charakterystycznych części książki jest próba spojrzenia na problemy jednostki w kontekście całego społeczeństwa.

Autorzy piszą o presji produktywności, samotności, nierównościach, utracie wspólnoty, przeciążeniu rodziców i warunkach życia, które mogą utrudniać zaspokajanie podstawowych potrzeb psychicznych.

Zamiast traktować cierpienie wyłącznie jako prywatny problem człowieka, próbują pokazać, że część trudności może być również odpowiedzią na środowisko.

Co może oznaczać zdrowienie?

Ostatnia część książki skupia się bardziej na możliwościach zmiany.

Maté pisze o samoświadomości, współczuciu wobec siebie, rozpoznawaniu własnych potrzeb, pracy z emocjami i odzyskiwaniu autentyczności.

Nie proponuje jednej uniwersalnej metody. Bardziej interesuje go proces stopniowego zauważania własnych wzorców i odzyskiwania większej swobody w tym, jak reagujemy na siebie, innych ludzi i otoczenie.

Książka na styku psychologii, zdrowia i społeczeństwa

„Mit normalności” jest znacznie szerszy niż typowy poradnik o traumie.

Łączy historie pacjentów, badania, refleksje społeczne, doświadczenie kliniczne Maté oraz osobiste historie obu autorów. Dzięki temu można ją czytać zarówno jako książkę o traumie i zdrowiu psychicznym, jak i krytyczną analizę sposobu, w jaki współczesna kultura wpływa na ludzkie funkcjonowanie.

Wydawnictwo: Czarna Owca

Rok wydania: 2023

Okładka: miękka

Format: 150 × 225 mm

Ilość stron: 543

ISBN: 978-83-8252-204-4